Parijs van 1640 tot 1789

Leven in Versailles

Toen Louis XIII in 1642 overleed, was zijn zoon Louis XIV nog maar vijf jaar oud. Zolang de nieuwe koning nog een kind was regeerde zijn moeder koningin Anna van Oostenrijk samen met kardinaal Mazarin, maar in 1661 deed Louis de schokkende mededeling dat hij voortaan alleen zou regeren. Zijn macht was absoluut en zijn egoïsme, extravagantie en onrealistische expansiedrift beheersten het leven in Parijs en de rest van Frankrijk. Hij verplaatste het hof naar Versailles en nam als beeldmerk een gouden zon aan, omdat hij meende dat hij licht uitstraalde over de hele natie.

De regeringsperiode van de Zonnekoning was de apotheose van de Franse monarchie, maar zijn verkwistende manier van leven en eindeloze oorlogen leidden tot de isolatie van Frankrijk, financiële problemen en extreme sociale misstanden. Het bewind van de Zonnekoning had al ruim voor zijn dood in 1715, veel van zijn kracht verloren. De vijfjarige Louis XIV (koning van 1715 tot 1774) werd door de regent verhuisd naar de Tuileries en dit gaf een nieuwe impuls aan de hoofdstad. Halverwege de regeringsperiode van Louis XIV en zijn beeldschone, frivole en impopulaire echtgenote Marie-Antoinette van 1774 tot 1793 was de brave hervormingsgezinde stemming van het begin van de eeuw omgeslagen in een storm van opstanden.

louisxiv
Dit beeld van Louis XIV staat op de place des Victoires

De bouw van Versailles

Toen Louis XIV in 1661 opdracht gaf tot de bouw van Versailles, werden er 30.000 arbeiders ingehuurd. De vooraanstaande architect Louis Le Vau, interieurontwerper Charles Le Brun en landschapsarchitect Andre Le Nótre kregen de opdracht een koninklijk verblijf in classicistische stijl te scheppen. De koning wenste uitgestrekte formele tuinen vol beelden en fonteinen en een kostbaar interieur, gedecoreerd door de beste ambachtslieden van Europa. Het werk duurde tot aan de dood van Louis XIV, kosten noch moeite werden gespaard. Tijdens het droogleggen van het terrein werden de duizenden arbeiders die aan moeraskoorts stierven, snel vervangen. Er werden volgroeide bomen uit heel Frankrijk geplant. Het koninklijke hof verhuisde in 1671 naar Versailles.

Achter de troon

Alle koninklijke zaken werden bestierd door kardinaal Mazarin, die kardinaal Richelieu opvolgde. Na de dood van Mazarin in 1661, werd de koning in alle staatszaken geadviseerd door Jean-Baptiste Colbert, een briljante, maar bescheiden politicus en zoon van een laken handelaar. Colbert zorgde ervoor dat de minister van Financiën ten val kwam en nam zelf deze post op zich. Hij verhoogde de belastinginkomsten, beschermde de Franse handel met importheffingen, bouwde nieuwe kanalen, deed zieltogende bedrijfstakken weer opbloeien en zorgde dat de marine de Franse koopvaardij beschermde. Helaas werd alles wat Colbert deed ondermijnd doordat de koning zijn eigen glorie belangrijker vond.

Een geletterde dame

Met het hof ver weg in Versailles floreerde in Parijs het intellectuele leven, en vrouwen hadden er de leiding. De schrijfster Madame de Sévigné bracht in 1676 een dag door in Versailles, maar het rondhangen in bootjes en de nachtelijke soupers waren niets voor haar. Ze schreef een reeks brieven aan haar dochter die een fantastisch beeld geven van het leven in het 17 eeuwse Parijs. In de 18e eeuw hielden andere dames literaire salons, waar schrijvers als Voltaire en Diderot discussieerden over de Encyclopédie, het belangrijkste intellectuele werk van die eeuw.
Deze vrijheid van denken was een voedingsbodem voor de Revolutie. In Versailles drong dit niet door.

versailles Versailles

Ce Pays Ci

Als een ballon dreef Versailles langzaam maar zeker weg van het levendige Parijs. Het hof noemde Versailles Ce Pays ei (dit land) ze liepen anders, ontwikkelden hun eigen argot en ze hadden honderden onzinnige regeltjes (in de kerk knielden hertogen op gebogen kussens en prinsen van koninklijken bloede op rechte). De Parijse bourgeoisie bezocht Versailles, maar kon er geen deel van uitmaken. Dus toen Louis XV zijn oog liet vallen op Jeanne Poisson, een mooi meisje uit de Parijse bourgeoisie, mocht hij officieel geen contact met haar zoeken. Dit probleem werd opgelost door haar Marquise de Pompadour te maken. Ze verruilde Parijs voor Versailles en werd de minnares van de koning.

De vrouwen van Parijs spreken 

De arbeidersvrouwen van Parijs waren ruige types en de leden van het hof wisten nooit hoe ze zouden worden ontvangen als ze zich buiten Versailles waagden. De koets van Madame de Pompadour, die zelf Parisienne was, werd eens met modder besmeurd. Louis IV bouwde een weg rond Parijs om hun beledigingen te omzeilen. Het poissard, de taal van marktvrouwen en visverkoopsters, had chaotische grammatica en was ideaal om mensen belachelijk te maken. In 1777 nodigde Marie-Antionette de Parijse visvrouwen uit op Versailles om haar vriendinnen poissard te leren voor hun amateurtoneel. In 1789 zongen de vrouwen een lied in het poissard waarin ze hoopten dat het hof zou stikken in goud, omdat het daar zo van hield.

ee43

Madame de Pompadour