Bastille

Veel bezoekers denken dat de zuil midden op Place de la Bastille de Revolutie van 1789 in herinnering moet houden – die inderdaad zo nauw verbonden is met het plein. De Colonne de Juillet, ook wel ‘de geest van de vrijheid’, is echter neergezet om de ‘drie glorieuze dagen’ van de revolutie van 1830 te eren, en ook een beetje die van 1848.

Al zo’n 500 jaar eerder kende het huidige plein een fort, dat tussen 1370 en 1382 werd gebouwd. Dit fort van Saint-Antoine had militaire werken uit het zuiden van Frankrijk als inspiratiebron. Het gangbare woord voor fort, bastide, werd in Parijs verbasterd tot bastille. Het toenmalige fort, met acht torens, vier toegangspoorten en een batterij kanonnen, diende als bescherming van de residentie van Karel v. Ten tijde van Lodewijk XI werd het fort gebruikt als gevangenis. Wie denkt dat het bestaan in de gevangenissen vroeger ultieme kommer en kwel geweest moet zijn, moet weten dat er wel verschillen waren. Gevangenen met genoeg naam of inkomen konden in de Bastille in flinke luxe leven: zo bepaalde de Markies de Sade zijn eigen diner, doorgaans soep als voorgerecht, vlees als hoofdgerecht en fruit of iets zoets als dessert. Het eten werd hem aan zijn eigen tafel dan ook nog opgediend door de bediende van de gouverneur, de baas van de Bastille.

Een andere beroemde gevangene is qua naam minder bekend maar de legende des te meer, de man met het ijzeren masker. Wie was hij? De talloze films over hem zijn grotendeels gebaseerd op 1e Vicomte de Bragelonne (1848- 1850) van Alexandre Dumas père. Deze romantische schrijver meende dat de echte Lodewijk XIV in de gevangenis zat. De man die door het leven ging als de Zonnekoning moest dan wel de jongere tweelingbroer Philip zijn. Voltaire meende daarentegen dat een onwettige, en oudere, broer van Lodewijk XIV met een ijzeren masker in het cachot zat. Maar er zijn meer theorieën: was het misschien Fouquet, de minister van Financiën onder Lodewijk XIV of ene Eustace Danger, een onbekende bediende die ‘teveel geweten’ zou hebben? De kans is klein dat iemand het ooit zal weten. En wat ook niet helemaal duidelijk is: of de onfortuinlijke nu wel of niet met een ijzeren masker de dagen zat te tellen.

Bastille

Het is vooralsnog aannemelijker dat het een kap van zwart fluweel is geweest.
In de loop der jaren raakt de Bastille in verval als gevangenis. Lodewijk XVI overwoog er een plein te maken dat zijn naam zou dragen. Zoveel geluk heeft hij echter niet gehad en dat heeft alles te maken met de bekendste datum uit de geschiedenis van Frankrijk: 14 juli 1789.
Nadat de woedende menigte eerder Les Invalides had aangevallen en onder meer 32.000 musketten had buit gemaakt, werd de aandacht verlegd naar de Bastille. Vermoed werd dat de Bastille, een symbool van het absolute gezag, nog tal van politieke gevangenen binnen de poorten had. In werkelijkheid waren het er maar zeven (vier van hen zaten vast wegens fraude met cheques). Hoewel Gouverneur Launay nog een tijdje stand wist te houden – 87 revolutionairen kwamen om het leven – gaf hij zich uiteindelijk over op voorwaarde dat zijn garnizoen gespaard zou blijven. En leer deze les, maak nooit afspraken met een boze menigte. Zowel Launay als zijn wachters worden vermoord. Legendarisch is de aantekening die Lodewijk XVI op 14 juli 1789 in zijn dagboek maakt: ‘Vandaag niets.’

In de paar maanden na de bestorming wordt de Bastille grotendeels afgebroken. Met de overgebleven stenen werd onder meer de huidige Pont de la Concorde gebouwd.
Nadat de rust is weergekeerd, wordt serieus overwogen een fontein in de vorm van een olifant op de vlakte neer te zetten. Een model heeft er zelfs enige jaren gestaan. Maar na de driedaagse revolutie van 1830, besluit de nieuwe koning Louis-Philippe deze gebeurtenis te herdenken en in het bijzonder de slachtoffers. In 1840 wordt de zuil geïnaugureerd. In de crypte zijn de stoffelijke resten opgeslagen van de 504 slachtoffers van de revolutie van 1830 (en later werden daar die van de slachtoffers van de revolutie van 1848 bijgeplaatst.) Opmerkelijk is dat deze crypte daarnaast twee gemummificeerde farao’s, overblijfselen van Napoleons reizen, bergt. Zij kwamen mee bij het overbrengen van de lijken van het Louvre. Alle botten en beenderen zijn overigens tijdens een brand in 1871 (door de Commune) in de as gelegd. Vandaag de dag neemt het plein nog steeds een voorname plaats in bij de viering van de nationale feestdag. Op de avond voor de 4de juli worden er op het Place de la Bastille feesten gevierd met livemuziek.

Adres:
Place de la Bastille
75004, Parijs

Openbaar Vervoer:
Metro: Bastille (1, 5 ,8)
Bus: 20, 29, 65, 69, 76, 86, 91

Dichtbij:
Bibliothèque historique de la ville de Paris
Musée Carnavalet
Agoudas Hakehilos
Église Notre-Dame-des-Blancs-Manteaux
Archives Nationales
Place des Vosges
Maison de Victor Hugo
Le Dôme Saint Paul